
Amerikadaki bir kac universiteyi yonja misali kaynastiran bir web sitesi.
http://www.thefacebook.com/
harvard li bir ogrencinin kurdugu, sadece belli sayida universitelerde okuyan insanlarin uye olabildigi yonjamsi sistem. uye olurken okul uzerinden aldiginiz email ve sifreyi dogrulamak zorunda birakarak elite bir atmosfer yaratma pesinde oldugu kanaatindeyim
yonjaya gore daha iyi isleyen, kaynastirma islevini daha bi basariyla yapan web sitesikullanici profili universiteden universiteye degi$iklik gosteren site. ornegin penn state'li kullanicilarin buyuk cogunlugu undergrad ogrencilerdir. ayrica yonja gibi gruplari bulunmakta. ornegin 100 hottest girls.
yabanci ogrencileri pek du$unmeyen birisi tarafindan hazirlanmi$ bir site ayrica. ev adresiniz kisminda ulke bolumu yok.
bir gunde 50.000.000 (elli milyon) pageview alan site. "50.000.000 pageview para mi ulan itogluit" diyenler olacaktir; ancak siteyi kendi ceplerinden odeyerek 5 adet ogrenci kurmustur. ve site amerikan universite ogrencileri arasinda son yillarin en hizla populer olmus, en cok rabet gormus sitesi oluvermistir.
ozellikle gruplara, surekli futbol mac biletleriyle ilgili mesajlar gecilmesinden dolayi insani cileden cikarabilen bir site oldu $u siralar. ce$itli okullar bu soruna, alim satim gruplari kurarak kar$ilik vermeye cali$iyorlar. bakalim i$in sonunda ne olacak.
dusuk maliyet, yuksek kar marji. bu herifler bundan 1 sene sonra siteyi google'a satar, mezun olmadan emekli olurlar. demedi demeyin.
poke hadisesi sayesinde birbirinden guzel kaynasma ve olumlu temaslarda bulunma imkani yaratan, ayrica poke uyarisini sms seklinde de gonderebilip titresimli bir telefon varliginda karsi cinse mental masturbasyondan cok daha fazlasini vaad eden muhtesem site.
sitenin follos olmamasi icin .edu uzantili okul e-maili olmadan siteye kaydolmak pek mumkun degildir...
ayrica "poke" denen ve siteyi kuranlarin bile soruldugunda "valla bizde niye koydugumuzu ne amaca hizmet ettireceginimizi bilemiyoruz" seklinde tarif ettigi enteresan komutlara sahiptir.
bir ara penn state polisinin de insanlari kodese tikmak icin kullandigi site. 2005 amerikan futbolu sezonunun belki de en onemli maci olan ohio state kar$ila$masini kazanan penn state'in taraftarlari yasak olmasina ve ellerinde biber spreyi bulunan polislerin sahada beklemelerine takmadan sahaya atlayiverirler. olay uzerinden gunler gecer ve facebook'ta "ben macin ardindan sahaya atladim yihoo" gibilerinden bir grup olu$turulur. bunun uzerinden birkac gun gecmeden polis siteye girip gruba dahil olmu$ elemanlari $oyle bir elinden gecirir.
'tiki' olarak tabir edilebilecek amerikan gencliginin yeni gosteri alani.. keza arkadas listesine ekleme kabul edilmezse bizzat nefret isaretidir.. profilde "ciktigi kisi" bolumu degistirildiginde o iliski resmen bitmistir.. hatta bazilari oyle manyak kullanir ki hesaplari "bir tur otomatik sistem kullaniyorsunuz" diye dondurulmustur.. ayrica yolda gorse tanimamazliktan gelecek eski okul arkadaslariniz burada kesin sizi listelerine eklerler, bunlari gorup bunalima girebilir, ya da moral yukseltebilirsiniz..
son olarak tanidiginiz ve arkadas oldugunuz herkesin en son kimin duvarina mesaj yazdigini, kimin resim galerisine resmi koyuldugunu, hangi gruba uye oldugunu, iliski tipini degistirdigini, en son ne zaman kabiz oldugunu direk uzuuuun bir liste halinde onunuze koyan, dunya stalkerlarini son derece mutlu etmis olusum. bu gidisata dur demenin tek yolu birkac sene oncesine bir terminator yollayip yaraticisi olan mark zuckenbergi yok ettirmek, dolayisiyla facebook un gercek bir skynet e donusmesini onlemektir.
yahoo'nun 1 milyar dolarlik (evet, 1 milyar dolar) teklifine "bugun git seneye gel" cevabini veren mark kisisinin darphanesi.
icigini cicigini anlamak icin 1 hafta falan basinda oturmak gerekecek turden karmasik bi site. ne var ki o kadar uzun sure kendisiyle ugrastiracak kadar ilgi cekemiyor. mesela yonja ilk zamanlarinda bile boyle sıkıcı diildi, oturup saatlerce onun listesinden bunun listesine atlayip dedikodu yapilabiliyordu. feysbukunsa nedense itici bir hali var, o ayari yap bu ayari yap (profilini ac arkadas listeni gizle onu gizle bunu ac.. karmakarisik) derken 10 dakikada sogutuyor kendisinden. ayrica sorun bir tek bende mi bilemiyorum ama firefoxla arada resimler kayboluyor (face kismi gidince geride bookluk bisey kalmiyor zaten) explorerla girmeye calistigimda da $afti kayiyor, butun frameler sola dayaniyor birden. tuhaf bir site. ayrica nasi oldugunu anlamadiginiz bi sekilde kendini yukleyen garip applicationlari var. poke dan baska seyler yapmaniza olanak sagliyor sanirim. throw a snot to him ozelligi gayet yarici ornegin (bkz: sumugumu atmam)
sinir bozucu baska bir tarafi daha oldugu da gercek. teneffuste koridorda lastik ve yakartop oynadigin tipler 5bin kusur mil otede grad stu. olmus falan. ayrica herkes mi amerikada okur arkadasim, komsunun sumuklu kizi bile ohio state university'ye kacmis.... noluyoruz?
muhtesem bir konsepte sahip olan site. 9 yil once gittigim uluslararasi ingiliz okulundaki tum arkadaslarimi tekrar bulup yillar sonra sohbet etme firsatina eristim bu site sayesinde, malum biz okuldan 'mezun' oldugumuzda (okulun o yillarda lisesinin acilmasina izin verilmemisti arabistan hukumeti tarafindan) internet daha yeni yayginlasmaya baslamisti arabistanda (1998) ve cogumuzun email adresi olmadigindan hepimiz birbirimizden kopup gitmistik... ta ki 2007 nin ilk 2 ayina kadar, su anda eski sinifi olusturduk, reunion grubumuzu bile kurduk. bu guzel nostaljiyi bana bu kadar yil sonra yasattigi icin facebook'a tesekkur ediyorum efenim ve onunde saygi ile egilmekteyim.
fotograf paylasimi tadindan yenmeyen cok fonksiyonlu eglenceli site. az ama oz arkadas grubuyla msn tadinda kullanilmakta su aralar.
"if this group reaches x, y will do z" formatındaki gruplarıyla denyoluk kavramını yeniden tanımlayan insanları barındıran site. birkaç ay sonra okulların email sistemleriyle entegre olmaya falan kalkarsa hiç şaşırmayacağım, şu anda 12bin kişinin okuduğu üniversiteden 8 bin account var, alumniydı vs ile bile bütün öğrencilerin yarısından fazlasının bir hesabı var bu sitede.
george washington universitesi polisinin partileri bu site uzerinden takip etme olayının bkunu çıkarması üzerine kızan öğrencilerin polisi keklediği site. parti yapılacağını facebook tan duyuran öğrenciler polis 40tan fazla insanın bulunduğu partiyi basınca üzerinde "beer" yazılı pastaları gösterirler, zira partide tek şişe içki yoktur.
http://www.cakeparty.org
uyelik artik herkese acilmis olsa da, ilk gunlerinden beri gizlilige verdigi onem nedeni ile ortalama kullanicinin mevcut profillerin sadece %0.5inin varligindan haberdar olabildigi networking sitesi.
ilk uye oldugumda sadece amerika ve ingilteredeki universite ogrencilerinin uye olabilmis oldugu bir network idi. iyice sacmalamis ve dunyaya acilmak gibi luzumsuz bir harekette bulunmus bir websitesidir.
istesem de, istemesem de elalemin kimi arkadas listesine alip, kimin duvarina ne yazdigini gormeme sebebiyet veren yer.
yazik oldu, yazik ettiler.
üyelerin kendileriyle ilişkilendirilebilecek her türlü bilgiyi kontrol edebildikleri bir site. ayrıca türlü türlü privacy ayarları da mevcut. buna rağmen işlediği suçla ilgili olabilecek şeyleri halka açık web sitelerinde bırakan dallamaların her türlü cezaya çarptırılmaları da müstahaktır.

ayrica bu site odev yapma olayina yeni bir soluk getirmi$tir. insanlarin aldiklari dersler de bir tarafta yazmakta ve siz de gidip bu linke tiklayabilmektesiniz. tiklanan link size dersi alanlarin bir listesini verir. siz de bakarsiniz listeye, siniftan suratini hatirladiginiz bir adama "lan ben senin siniftayim odevi yaptin mi?" diye bir soru atarsiniz ve olaylar geli$ir. facebook olayi ba$ladiktan sonra odevler cok daha kisa sureler almaya ba$laramerikadaki isverenler artik isin suyunu cikartip ogrencilerin facebookdaki sayfalarina bakip kisilik analizi yapiyorlarmis..boylece gorusmlerden once karsilarindaki insan hakkinda daha iyi fikir sahibi olup, hatta "niye bole yazdin, niye arkadasin soyle yorum yapmis senin hakkinda gibi" sorular bile sorabiliyorlarmis..
artik aol instant messenger misali away message birakma imkani taniyan ve sonuc olarak insanlarin her 10 dakkada bir profilelarini update etmesiyle trafiginin cosmasi beklenen stalker sitesi.
eklediginiz fotograflardaki kisilerin kim oldugunu belirtebildiginiz, hatta
facebook profilleri varsa link konulabilen, mezun olduktan sonra bile kim napiyomus takip edebildiginiz, bazi kimselerinse olayi sidik yarisina donusturup binlerce kisiyi (hem de daha freshmanken) arkadas olarak ekledigi, surekli gelismeye devam eden guzel olusum.
sadece okullarda degil artik sirketlerin kendi ic yapilanmalarinda da gorulen, ik tarafindan hazirlanan, gmden caycisina herkesin resim ve kisa ozgecmisinin bulundugu database.
insanın içindeki stalker'ı ortaya çıkarıyormuş, bunu gördüm ben facebook sayesinde. korkar oldum insanlardan valla. öyle bir azimle arıyorlar ki insanları, yok böyle bişey. başka okullarda ayrıntılı arama yapmak falan, hepsini çözmüşler. siz de korkun, yakında sizi de stalk ederler artık.
şaka maka ama 4 tane ilkokul arkadaşımı bulduğum site olmuştur. üstelik biri sitede olmayan iki ilkokul arkadaşım ile halen görüşüyormuş. etti mi altı arkadaş. site aldı beni götürdü geçmişe resmen. öğretmenimin adresini de google'dan buldum. ee ekibi toplayıp el öpmeye gitmek kaldı. oeeh yani.. :)
meshur ilkokul arkadasi buldurma ozelligi disinda onemli sayilabilecek uc ozelligi daha bulunan sitedir. birincisi, alakasiz yerden edinilmis arkadaslarin birbirini tanidigi ortaya cikar; mesela onceki gun sahilde icerken tanistiginiz adamin senelerdir baska bir yerden tanidiginiz bir kisinin cok yakin arkadasi oludunu ogrenirsiniz, dunya kucuk dersiniz. ikincisi, arkadaslarinizin dogum gununu kacirmamis olursunuz, en azindan bu bilgiyi girmis olanlarinkini. onlar da sizin dogum gununuzu kacirmaz, kuru bir "iyi ki dogdun" seklinde bile olsa bir cok kisiden dogum gunu tebrigi alirsiniz, sevinirsiniz. ucuncu ve en onemlisi, eger mesela bir psikiyatrist iseniz, bu olusum hakkinda yuzellidokuzbininci kere "dun sictigim boku buldum ehu ehu" seklinde entry girmis insanlari inceleyerek buyuk cogunlugu daha once kesfedilmemis bir cok psikolojik rahatsizlikla karsilasabilir, bir taraftan koseyi donerlen bir taraftan da literature katkida bulunabilirsiniz.
üniversitedeyken inek diyerek, eşşek muhabbeti yapıyolar diyerek, yalaka bunlar yeeaa diyerek görmezden geldiğimiz tiplerin abd'de çalışıp üstüne bir de ev ve araba sahibi olduğunu öğrenerek ibret aldığımız sitedir.. *
üyeliği sildirmenin zor olduğu iddialarına anlam veremediğim site, zira iki adımda üyelik silme sayfasına kolayca ulaşılabiliyor.
sağ üst köşedeki "account" linkiyle gelen üyelik bilgileri sayfasında en altta "deactivate account linki" var. adamlar gayet mantıklı bir yere koymuşlar linki, başka nerede olabilirdi ki zaten?
bende biraz ters işledi sistem. kimseyi bulamayıp yanlız hissedince kendimi kuzenime msn den msg attım gelsene pikeelim birbirimizi diye. geldi sağolsun iki etmedi. böyle şey olmaz ki kardeşim. farkediyorum ki geçmişte kalanlar geçmişte kalmış bugün olanlar zaten hep yanımdaymış. bunu bana öğretmiş sitedir. vakit yeme mekanıdır. sabah akşam add yapıp sonsuz trivialarda son ararken hayat yanınızdan akıp gidecektir. böyle sağduyuları buldurmuş sitedir. akvaryumdaki balıklarına da teşekkür ederim.
yapmadığım şeyleri yapmışım gibi gösteren, şu aralar kafayı yemiş site. arkadaşlarıma kucak dolusu sevgiler yolluyor, öpücükler atıyor, çakıyor, sevdiğini iletiyor vs. sevgi pıtırcığı yaptı beni. "yine kimi öptüm acaba?" diye giriyorum siteye.
pacman oyununa bile ayri bir anlam yukleyen site. artik insanlar yillardir gormedigi insanlara, bakin ben suralari gezdim, su filmleri izledim, aha da sunlarla arkadas oldum, soyle de bir sevgili yaptim, pacman'de de sana soyle basarim diye hava atabiliyor. kendisi belki 5-10 yilda bir gerceklesen mezunlar toplantilarinin sureklisi ve daha kapsamlisi olarak hayatimizda yerini aldi.
grup psikolojisi, carpma isleminin yayilmada onemi gibi konularda ders alinacak bir olusum. son iki haftada iyice hizlanarak yayildi. douglas adams'in soyledigi gibi "anything that in happening causes itself to happen again, happens again" yani "olarak kendisinin tekrar olmasini saglayan birsey, tekrar olur". tum zincirleme yayilma algoritmalari gibi carpma islemini kullanarak ve hala icimizde olan cocuklugumuzdan bize kalan "senin de boyle var mi" deme istegi sayesinde bu kadar basarili oldu.
sen neymisin be
facebook.
bu arada, tüm "application"larına da hasta olduğumu belirtmeden edemeyeceğim. adamlar sanal lunapark, sanal kütüphane, sanal müzik market vs. her bir haltı düşünmüşler. tebrik etmemek elde değil. yalnız profiller açılırken, "application"lar yüzünden olsa gerek, epey yavaş. hızlandırılmasını talep ediyorum (emredersin!).

itiraf: aslında buldugu da oldu.bende iki kitabı kalmış da içime dert olmuş bi arkadasşım vardı o geldi beni buldu. bi ara adresini ver de kitaplarını yollayım dedim. ama sayılmaz yani bu.
gelen mesajlar üzerine edit: bu linkle üyelik tamamen silinmediği, üyelik bilgileri sitede gösterilmeseler de facebook serverlarinda bir yerlerde tutulmaya devam edildiği için, "üyeliği sildirmek" hatalı bir tanım olabilir, "üyeliği pasifleştirmek" belki daha doğru olacak. ancak benim söylemeye çalıştığım "üyeliği pasifleştirme" linkinin "sitede bir yerlere saklanmış ve binbir zorlukla bulunabildiği" iddiasının doğru olmadığı...
neredeyse 3 senedir kullandığım anca yıllar sonra birden durup dururken birden sürekli sol frame'de görmeye başladığım, neden durup dururken türkiye'de patlayıp moda olduğunu anlamakta güçlük çektiğim, geçen yıl türkiye'deyken hiç bir işime yaramayan bu sene montreal'e döndüğümde ise konu komşunun partilerden haberdar ettiği site.
ecnebi memleketlerdeki universitelerde ogrencilerin yanisira ogretim gorevlileri arasinda da kullanimi yaygin sosyal ag. o yuzden yasini kemale ermis profesor'e hoca cok hastaydim sabah kalkip gelemedim diye yalan atarken onceki gece student union'da sarhosluktan yerde yuvarlanirken cekilmis resimlerinizi tagleyen arkadaslariniz var mi diye kontrol etmeniz gerekiyor. yoksa isverenler gibi aynen ogretim gorevlileri de ogrencilerini arasira kontrol ediyor bu siteden.
milattan evvel filan muhtemelen bir takım yıldız sandığım bazı arkadaşlarımı filan bulmaya ya da tamamen şuursuz bir şekilde tıklayarak girdiğim bu evrendeki bir yer. mevcudiyetim bana ait evet ama beni siz yok edebilirsiniz!
çalıştığım kurum tarafından yasaklı siteler arasına girmiş sitedir. bildiğin banlemişler yani bilgi işlemden.
ee bilmem nerede yapılan araştırmaya göre bilmem ne kadar milyon dolar maddi zararı varmış şirketlere.
haydi gel bizimle olprogramında da irdelendiği gibi * eski arkadaş, adı üstünde eskidir. zaten hâlâ görüşüyor olsaydık, eski olmazdı. yani insan ilkokul arkadaşını buluyor, ilkokuldan beri görmemiş; ne konuşacağını bilemiyor. cem yılmaz'ın dediği gibi "okumayı söktün mü?" ah ne güzel... elmalar kızarmış, kurdeleler çıkmış, büyümüş, eşşek kadar olmuş. lisedekileri bulduk misal, 10 senedir rastlaşmak, yolda görünce "kesin görüşelim, numaram bu" demek dışında görüşmemişiz bazılarıyla. değişmiş herkes, ismini hatırlamakta zorlandıklarımız var. kimi çin'de kimi avustralya'da, tamam, onlarla haberleşmek için iyi. ama ne kadar yaşlandığımızı ya da hayatın bizi nerelere savurduğunu görmek; "vay, bilmemkim profösör olmuş, aya gitmiş, sen otur burda çömlek gibi" demek ve özeleştiri yapmak için iyi bir site belki de. çözemedim henüz, araştırmalarım sürüyor.

peki ben çalışabilecek miyim, saatbaşı beni dürten var mı, hoşlandığım çocuğun relationship olayı nedir kontrol ediyim, kim kime içki gönderdi bileyim, kimin wall una kim ne yazdı bakayım, eski sevgilim yeni bişi eklemiş mi gözetliyim, o sinir hatun yeni resim eklemiş mi bakayım, peki benim eklediğim foto ya hiç ytorum yapan var mı, beni herhangi bir fotoda tag eden var mı, bizim lise grubuna yeni eklenen var mı, ilkokulum için grup açıldı mı kontrol edeyim, ve bunun gibi bir sürü soru gün içinde kafamdayken nasıl çalışabileceğim.
ortaokulda hiç sevmediğim ve okul değiştirdiğimde çok mutlu olmama sebep olan bir arkadaşımın bir gece beni hatırladın mıııııııııııı diye mesaj attığı sitedir bu site.
inboxımda bir mesaj var, açıp bakamıyorum. hadi 2 naber, napıyosun, ne iş yapıyosun geyiği tamam da, buluşmak istemek neyin nesidir? hele bir de aynı semtte ikamet ettiğimiz ortaya çıktığından beri kendi semtimde bile korkarak yürür oldum. gerçi ben aynı semtte oturduğumu henüz söylemedim, söyleyemedim. her arkadaşın eskimiş olmadığını anlayamayanlar tarafından değeri anlaşılamayan site. sadece bağlar kopar, nasıl ulaşacağını bilemez insan. yoksa ulaşmak ister ama bilemez. bu arkadaşa eskimiş diyebilir miyiz?

şu anda 30 yaşında olan, yani 1977 doğumlu birini örnek olarak alalım.
1984 yılında ilkokula giderler, 1989 yılında ortaokula başlar, 1992 yılında liseye başlarlar. 1995'de üniversiteye gider, 2000 gibi mezun olurlar.
cep telefonu hayatımıza yaygın olarak 1999-2000 gibi girdi. e-mail ise 2000 yılından sonra yaygınlaştı iyice.
1977 doğumlu bir insanın, hala görüşmüyorsa ilkokul, ortaokul ve lise arkadaşlarının cep telefonu ya da e-mail adreslerini bilmesi mümkün değil. üniversite arkadaşlarının ise sadece bir kısmını bilebilir. ilkokul arkadaşı ile nasıl görüşmeye devam edecek ki? 1989 yılındaki iletişim araçları ile şu andaki iletişim araçlarının kolaylıklarını karşılaştırabilir miyiz?
ve bu 1977 doğumlu insan, facebook sayesinde ilkokul, ortaokul ya da lise arkadaşlarını bulabiliyor. hepsiyle görüşmek istemesi, daha doğrusu görüşmesi mümkün değil ancak en azından bir hal hatır sormak, nerede olduklarını, ne halde olduklarını öğrenmek bile insanın yüzünde bir gülümseme yaratabilir.
şu anda herkesin cep telefonu var, herkesin msn'i var, herkesin e-mail'i var. tabii ki herkes istediğiyle görüşebiliyor. liseden çıkarken herkes bir birinin nereye gittiğini, ne yaptığını, ne durumda olduğunu msn'den öğreniyor.
yani ne olur.. yapmayın etmeyin..
facebook'a laf atmayın. benim listemde 110'un üzerinde insan var, belki 90 tanesinin msn'i ya da telefonu hal-i hazırda vardı ancak 20 kişiden fazlasını facebook'ta buldum ve bunların belki de 10 tanesi gerçekten görüşmek istediğim ancak nasıl ulaşacağımı bilmediğim insanlar. bir tanesi ile buluştum ve gerçekten çok mutlu oldum. bu bile bana yeter. sağolasın facebook.. 10 milyar dolarım olsa verir satın alırdım seni..
hadi herkes var dedik, görmediğimiz arkadaşlarımızı bulduk dedik ama içlerinden bir de böyle kişiler çıkınca siteden soğuduk. bir değil, 2 değil ki kardeşim. lisede yüzüne bakmadığımız insanlar bile request yollar oldu.
bu sitenin de boku çıktı diyorum, sonu yakındır diyorum, o kadar...
ay okudum da yazdıklarımı hakkaten ne kadar boş zaman harcıyomuşum..zamanınız dar, sosyallesmek zor olunca bu tür siteler patlıyor haliyle... bilgisayar basinda saatler gecirmeyi goze alıyorsanız, arkadas bulmak, eski-yeni dostları görmek zevkli tabii ki.. ayarını kacirmadan, buldugunuz eski arkadasinizi gercek hayatta da görecekseniz amacına hizet eder. yoksa kahveler, ickiler hepsi sanal olarak kalmaya mahkum. bir gun hep beraber sanal ortama gecerek, gerceklikten uzaklasacagiz bu gidisle..
türkçe desteği eklendiği anda türkiye deki birbirinin aynı olmasına rağmen para alan almayan bütün siteleri anlamsızlaştıracak site. merak ederim o saatten sonra insanlar her açıdan çok çok daha kötü olan (kullanıcılar, özellikler, hız...) siberalem vb. sitelere neden para versinler.
herkes için farklı kullanımları olan bi site.ben mesela bende olmayan milletin beni taglediği fotoğraflar için özellikle takılmayı seviyorum burda.
ortaokul, lise,ilkokul zart zurt...çoook eskilerden ne zaman poz verdiğinizi hatırlamadığınız fotoğrafları görmek insanı mutlu ediyor.
çok da önemliymiş gibi liseden üniversiteden ucundan köşesinden tanıdığım insanları arkadaş listeme eklediğim, kimisinin halen single, kimisinin engaged olduğunu profillerinden öğrendiğim, her gün yeni bir applicationla işlerin arasında küçük eğlenceler yaratmaya çalıştığım, bi an düşününce de "hey allahım nelerle uğraşıyoruz" dedirten sanal zaman geçirme platformu.